EĞİTİM KURUMLARINDA MÜZİK SAATİNİ PLANLAMA VE UYGULAMA

1-OKUL ÖNCESİ EĞİTİM KURUMLARINDA MÜZİK SAATİNİ PLANLAMA

Belirli bir amaca ulaşmak için eldeki olanakların ve bunların nasıl kullanılacağının, önceden saptanmasına ‘ PLANLAMA’ denir. Başarılı bir uygulama ancak iyi bir planlamayla gerçekleştirilebilir. Uygulayacağı etkinliği planlamak öğretmenin görevidir.
Şarkıların sözlerini öğrenmemiş müziğini doğru bilmeyen, ritim araçlarını yeterli ve sağlıklı olarak temin etmemiş bir öğretmen müzik etkinliklerinin uygulanmasında başarılı olması ve çocuklara ilham vermesi beklenemez.

2-ÇOCUĞUN GELİŞİM DÜZEYİNE GÖRE SEÇME

Müzik etkinlikleri seçilirken çocukların yaş ve gelişim düzeyi göz önünde bulundurulmalıdır.
Örneğin; 3-4 yaş çocukları öğrendikleri şarkıları sık sık tekrarlamaktan hoşlanırlar. Kısa ve ses alanı dar şarkıları söylemekte başarılıdırlar.
Oysa ki 5-6 yaş çocukları ses alanı genişlemiş, daha uzun ve daha fazla şarkı öğrenmekte başarılı ve isteklidirler.
Ayni zamanda çocukların kişilik özellikleri ve bu özelliklerin oluşmasında etken olan yakın çevre ( aile, mahalle, sokak, okul vb. ) bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır.

3-MÜZİK ETKİNLİKLERİNİN SAATİNİ VE SÜRESİNİ TEPİT ETME

Müzik saatinde yer alan faaliyetlerin süresini tespit ederken çocukların yaş ve gelişim düzeyi dikkate alınmalıdır.
Bu anlamda müzik saatinin süresi yaklaşık olarak;
3-4 yaş grubu için : 10 – 15 dakika
5 yaş grubu için : 20 – 25 dakika
6 yaş grubu için : 30 – 35 dakika olarak düşünülebilir.

Ancak bu süre çocukların ilgiler, gereksinmeleri, yetenekleri, fiziksel koşullar gibi nedenlerle daha kısa ya da uzun olabilir. Bu konuda öğretmen, çocukların durumunu, ilgilerinin sürüp sürmediğini dikkatlice gözleyerek esnek olmalıdır.

İlköğretimde derslerin 40 dakika süreceğini göz önünde bulundurarak, özellikle 6 yaş gurubunda müzik saatini, diğer grup etkinliklerinde de olduğu gibi 30 – 35 dakika sürdürülmesine özen gösterilmelidir. Aksi halde, çocuklar bir ders boyunca dikkatlerini toplamakta zorluk çekeceklerdir.
Ancak okul öncesi eğitimde esneklik ilkesi asla unutulmamalıdır.

6 yaş çocukları için 35 dakika olarak belirlenmiş bir müzik saati içinde;
Şarkı söyleme ………….10 dakika
Ritim çalışmaları.………..8 dakika
Müzikli dramatizasyon… 6 dakika
Müzik dinleme………….. 5 dakika
Yaratıcı dans……………. 6 dakika olarak düşünülebilir.

4-DRAMATİK ETKİNLİKLERDE MÜZİK

Dramatik etkinliklerde müzik önemli bir yer tutmaktadır. Masal ve öykülerin dramatizasyonunda, pantomimde, öykü oluşturmada ve doğaçlamada fon müziği, şarkılar, danslar, ritim tutma, konuyu anlatmakta ve olayları yaşayabilmekte çok yararlıdır.
Kostüm, aksesuar ve kukla köşelerinde ise dramatik etkinliklerde çocuk, öğrendiği şarkıları, ritim araçlarını kendini daha iyi ifade edebilmek için kullanmaktadır.

5-YARATICI DANS ETKİNLİKLERİ

Müziğin temposuna uyularak yapılan ve estetik değer taşıyan düzenli vücut hareketlerini ‘DANS’ olarak adlandırırız.
Sadece ritmine, temposuna göre insanın içinden geldiği gibi, doğaçlama yoluyla yapılan dansları ‘YARATICI DANS’ olarak tanımlayabiliriz.
Duyguları ve düşünceleri büyük beden hareketleri ile ( zıplama, yuvarlanma, sallanma, koşma, sıçrama, tepinme vb. ) ifade etmek rahatlatıcıdır. Enerjinin dışa vurularak kullanılmasını sağlar.
Yaratıcı dansta, her çocuk içinden geldiği gibi dans eder.

Müziğin temposu çok ağır ya da çok hızlı olmamalıdır.

6-MÜZİK ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ

A-KODALY YÖNTEMİ

Macar besteci ZOLTAN KODALY bir çocuğun müzik eğitiminde en önemli enstrümanın çocuğun kendi sesi olduğunu söyler. Çocuk şarkıları ve halk müziğini ağırlıklı olarak kullanmıştır. 3 yaş çocuklarına ritmik hareketler yerine basit halk şarkıları öğretmiştir. Çocuklar şarkıların temposuna göre ayaklarını yere vurmuş, el çırpmış ve basit vurmalı çalgıları kullanmışlardır. Yüksek-alçak, hızlı-yavaş tempo kavramlarını öğrenmişlerdir. Kodaly yöntemi karmaşık değildir, birçok öğretmen özel eğitim almadan bu yöntemi uygulayabilmektedir.

B-ORFF YÖNTEMİ

Alman besteci CARL ORFF doğaçlama ve yaratıcılık ile öğrenmede, vücut seslerini kullanmanın, ritim ile hareketin birleştirilmesinin ve birçok doğal enstrümanın kullanılmasının önemli olduğunu vurgulamıştır. Çocukların doğal oyunlarında, şarkı önemli bir yer tutmaktadır. Oyunların ritmik el çırpma, şarkı söyleme ile renklendirilmesi ilgiyi artırmaktadır. ORFF öğretisinde nota eğitimi ve enstrüman çalma ikinci plana alınarak, doğaçlama, beste, ve müziksel yaratıcılığın gelişimi üzerinde durulmaktadır. Müzik, hareket, dans ve dilin drama ile kaynaştırılması yaratıcı hedeflere ulaşmak için etkin bir yöntemdir. Yürüme, koşma, parmak şıklatma, hoplama, dizlere vurma, ayak vurma çocukların ritim üretmelerine, doğaçlama yapmalarına yardımcı olmaktadır.

Orff öğretisi sadece ayrıcalıklı, yetenekli çocuklar için değil, bütün çocuklar ve yaş grupları için bir müzik eğitimidir. Her çocuk kendi yeteneği doğrultusunda eğitimden yararlanmaktadır. Dolayısıyla ORFF ÖĞRETİSİ ZİHİNSEL VE FİZİKSEL ÖZÜRLÜ ÇOCUKLARA DA KOLAYLIKLA ADAPTE EDİLEBİLMEKTEDİR.

C-DALCROZE YÖNTEMİ

İsviçreli eğitimci EMİLE-JAQUES DALCROSE doğal ritimlerin çocukların el-kol hareketlerinde, yürüyüşlerinde, koşmalarında var olduğunu hissetmiştir. Yaratılıştan varolan bu yeteneğin, doğal bir duyarlılık olarak geliştirilmesi düşüncesini benimsemiştir.

BU ÜÇ YÖNTEMİN ORTAK ÖZELLİKLERİ ŞUNLARDIR:

• Müzik herkes içindir.
• Üç yöntemde bireysel olmayıp, toplu eğitim için kullanılırlar.
• Vücut hareketleri üç yöntemde de önemli rol oynar.
• Üç yönteminde uygulamalarına çok küçük yaşlarda başlanmaktadır.
• Üç yöntemde müziksel kavramlar, müziksel etkinlikler sonucunda oluşturulmaktadır.
• Öğretim küçük-büyük gruplara göre planlanmalıdır.

7-SES GENİŞLİĞİ OKUL ÖNCESİ ÇOCUĞUNA UYGUN ŞARKILAR

Çocuğun sesine zarar vermemek ve şarkı söylemede başarısızlığına ve hayal kırıklığına neden olmamak için ses genişliği açısından çocuğa uygun şarkılar seçilmelidir. Şarkıların ses genişliği çocukların yaşlarına göre ses alanları içinde olmalıdır.

• 2-3 YAŞ ÇOCUKLARI İÇİN EN UYGUN SESLER:

FA-SOL-LA NOTALARI AĞIRLIKLI ŞARKILAR

2-3 Yaş çocuklarının ses sınırları ( Fa-La ) üçlüsü içinde olduğundan, Fa-Sol-La notaları ağırlıklı şarkılar bu yaş çocukları için oldukça uygundur.

Uç Uç Böceğim-Tekerleme
Kırmızı Balık Gölde
Fış Fış Kayıkçı
Karga-Tekerleme

• 3 – 4 YAŞ ÇOCUKLARI İÇİN EN UYGUN SESLER:

RE-Mİ-FA-SOL-LA BEŞLİSİNDEKİ ŞARKILAR

3-4 Yaş çocuklarının ses sınırları ( Re-La ) beşlisi içinde olduğundan, RE-Mi-Fa-Sol-La notaları ağırlıklı şarkılar bu yaş çocukları için oldukça uygundur.

Tilkiyi Tutmak-Tekerleme
Ellerim Parmaklarım – S. Egüz
Küçük Ayşe – Küçük Asker – H.Bedii Yönetken
Aksakallı Dede

• 5 – 6 YAŞ ÇOCUKLARI İÇİN EN UYGUN SESLER:

Sİ-DO1-RE-Mİ-FA-SOL-LA-Sİ2-DO2-RE2 ARASI OLAN ŞARKILAR

5-6 Yaş çocuklarının ses sınırları bir oktav ( Do1-Do2 ) olduğundan bu sınırlar içinde kalan notalar ağırlıklı şarkılar bu yaş çocukları için oldukça uygundur. Kalın Si ve İnce Re ( Re2 ) notaları olan şarkılar da 6 yaş grubu çocukları tarafından söylenebilir.

• Çocuğun ses genişliğine uygun olmayan ezgileri çocuklara sunmak istediğimizde bunları müzik dinleme, yaratıcı dans, gibi etkinliklerde kullanabiliriz.

• Okul öncesi çocuğu için seçilen şarkılarda daha çok sıra sesler; ikili, üçlü, dörtlü ve beşli aralıklar yer almalıdır. Ancak triton ( üç tam sesten oluşan ) aralığı geçmemelidir.

8-TRANSPOZE ETME ( Başka Tona-Eksene Aktarma )

Ezgi her yönden okul öncesi çocuğuna uygun, ses sınırı yönünden uygun değilse başka bir eksene ( tona ) aktarılarak kullanılabilir.

9-MÜZİK KÖŞESİNDE BULUNMASI GEREKEN MATERYALLER

Farklı boyutlarda davullar,
Tef, zilli tef,
Çelik üçgen,
Farklı özelliklerde marakaslar,
Zımpara bloklar,
Büyük ziller, gong,
El zili, bilek zili,
Ksilefon,
Metalofon,
Kastanyet,
Ritm sopaları, tahta kaşıklar,
Tırtır,
Borular,
Mızıka, flüt, melodika,
Gitar, org, piyano, saz gibi gerçek enstrümanlar veya oyuncak enstrümanlar,
Ses kaydı yapabilen müzik seti, kaset ve CD’ler,
Yaratıcı dans için kullanılabilecek tül, kurdela ve flamalar,
Ayrıca ses çıkaran her şey bu köşede bulundurulabilir.

10-YARATICI HAREKET VE DANS ÇALIŞMALARI
Yard.Doç.Dr.Ayperi DİKİCİ SIĞIRTMAÇ
( OKUL ÖNCESİ DÖNEMDE MÜZİK EĞİTİMİ )

Yaratıcı hareket ve dans için müzik özenle seçilmelidir. Müzik seçiminde, temponun aşırı yavaş ya da hızlı olmamasına, ritmin çok değişken olmamasına dikkat edilmelidir. Seçilen müziğin sözlü olması, çocukların sözleri dinlemesine ve sözlere göre hareket etmesine neden olabilir. Yaratıcı dans ve harekette amaç çocukların hissettikleri gibi, özgürce, yaratıcı bir şekilde hareket üretmelerini sağlamaktır. Etkinliğin uygulanabileceği uygun genişlikte alan sağlanmalı ve etkinlik öncesi çocukların müzikteki ritmi ayırt etmeleri için kısa bir ısınma yapılmalıdır. Çocuklar müziğin ritmine, temposuna ve kendi düşüncelerine göre dans ederken, onlara yardımcı olabilecek kurdele, eşarp, balon gibi materyallerin sunulması yaratıcılıklarını destekleyebilir. Yaratıcı dans, vücut aracılığıyla kişinin yaratıcılığını kullanarak duygu ve düşüncelerini anlatma sanatıdır. Yaratıcı dans, rekabetin, zorlanmanın olmadığı bir etkinliktir. Fiziksel beceri ve estetik anlayışını geliştirirken, bireysel farklılıkları da ortaya çıkarır. Bale, folklor gibi geleneksel danslar okulöncesi dönem çocukları için çok uygun danslar değildir. Bazı basit basamakları öğrenseler de, bu dönemde çocukların ihtiyaçları daha farklıdır. Küçük çocukların ihtiyaç duyduğu, yaratıcı dans ve harekettir. Yaratıcı dans ve hareket sadece hareketleri içermez, hareketin farkında olmayı, duyuları ve estetik tecrübeyi de içerir.

11-YARATICI HAREKET VE DANS ÇALIŞMALARINA ÖRNEKLER;
Yard.Doç.Dr.Ayperi DİKİCİ SIĞIRTMAÇ
( OKUL ÖNCESİ DÖNEMDE MÜZİK EĞİTİMİ )

Etkinlik : “Heykel Bahçesi”
Materyaller : Müzik

İki çocuk seçilir, diğerleri sınıfa dağılarak heykel olurlar. Müzikle birlikte iki çocuk dans ederken heykellerin arasında dolaşır ve heykellere dokunurlar. Dokunulan çocuklar da dans etmeye başlar. Bütün çocuklar dans etmeye başlayınca farklı iki çocuk seçilir ve dans eden heykellere dokunarak tekrar heykel olmalarını sağlarlar. Son olarak iki çocukta heykel olur.

12-DAĞARCIK
Ayten ÖZTÜRK ( OKUL ÖNCESİ EĞİTİMDE MÜZİK )

FIŞ FIŞ KAYIKÇI
LEYLEK LEYLEK HAVADA
UÇ UÇ BÖCEĞİM
YAĞMUR YAĞIYOR
KARGA
ARABA
YAĞ SATARIM
YARIN BAYRAM OLSA
MAKARAYI SAR
ŞARKILI BİLMECE
SÜT İÇTİM
GELİN AYŞE
SARI MENDİL
ALLI GELİN
YAŞASIN OKULUMUZ
ÇOK ÇALIŞKAN OLMALIYIZ
SAKLAMBAÇ
KÜÇÜK KURBAĞA
AY DEDE
ELLERİM PARMAKLARIM

PAYLAŞ
Önceki İçerikBenim Can Öğretmenim
Sonraki İçerikÇevre
C. Levent TANMAN | Özgeçmiş C. Levent TANMAN İstanbul’da doğdu. Piyano eğitimine on yaşında başladı. Darüşşafaka’da Mr Linche ile piyano çalışmalarına devam etti. 26 yıldır Özel Marmara Eğitim Kurumları’nda Müzik Bölüm Başkanı olarak çalışmalarına devam etmektedir. Ayrıca T.C. Maltepe Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak Çocuk Ve Müzik derslerine girmektedir. "Şarkılarla Müzik Eğitimi", "Çocuklarımıza Şarkılar" ve "Piyano Eğitimi 1" kitaplarının müziklerini hazırlamış, kayıtlarını yapmıştır.

Yorum Yazın: